Z tego artykułu dowiesz się
- gdzie znajdują się cztery kościoły rotundowe Bornholmu,
- dlaczego średniowieczne kościoły budowano na planie koła,
- jakie funkcje obronne pełniły bornholmskie rotundy,
- czym różnią się Østerlars, Nylars, Olsker i Nyker,
- który kościół rotundowy jest największy, a który najmniejszy,
- gdzie zobaczyć średniowieczne freski i kamienie runiczne,
- którą rotundę wybrać, jeśli masz czas tylko na jedną,
- czy wszystkie cztery kościoły można odwiedzić jednego dnia,
- jak zaplanować trasę śladami rotund podczas zwiedzania Bornholmu.
Bornholmskie kościoły rotundowe powstawały w XII i na początku XIII wieku. Nie były wyłącznie miejscami modlitwy. Grube kamienne mury, kilka kondygnacji i niewielkie otwory w górnych partiach budynków wskazują, że mogły służyć również jako miejsca schronienia i obrony. W niespokojnych czasach mieszkańcy okolicznych gospodarstw mogli chronić się tutaj przed napastnikami.
Dlaczego na Bornholmie budowano okrągłe kościoły?
Dokładna geneza bornholmskich rotund nadal pozostawia historykom pole do dyskusji, jednak ich obronny charakter jest wyraźnie widoczny. Bornholm leżał na ważnych szlakach Morza Bałtyckiego, a średniowieczna wyspa była narażona na konflikty i najazdy. Solidny kamienny kościół mógł więc pełnić jednocześnie funkcję świątyni, magazynu i miejsca schronienia.
Warto zwrócić uwagę na konstrukcję budynków. Okrągła nawa skupiona jest wokół potężnego centralnego filaru podtrzymującego sklepienie, a poszczególne kondygnacje mogły mieć różne przeznaczenie. Dziś właśnie połączenie architektury sakralnej i obronnej jest jednym z powodów, dla których rotundy należą do najbardziej charakterystycznych zabytków Bornholmu.
Østerlars Rundkirke – największa rotunda Bornholmu
Østerlars Rundkirke jest największym i najbardziej znanym spośród czterech okrągłych kościołów wyspy. Powstał około połowy XII wieku i został poświęcony św. Wawrzyńcowi. Jego masywna, trzykondygnacyjna konstrukcja robi wrażenie już z zewnątrz, ale najciekawsze elementy kryją się wewnątrz.
Centralny filar zdobią średniowieczne malowidła przedstawiające sceny biblijne. Warto również wejść na wyższą kondygnację, która dawniej mogła służyć jako schronienie i przestrzeń magazynowa. Jeśli podczas pierwszej podróży na Bornholm masz zobaczyć tylko jedną rotundę, Østerlars będzie najlepszym wyborem.
Nylars Rundkirke – średniowieczne freski i kamienie runiczne
Nylars Rundkirke, położony na południe od Rønne, jest uważany za najlepiej zachowany spośród czterech okrągłych kościołów Bornholmu. Powstał około 1160 roku i został poświęcony św. Mikołajowi, patronowi żeglarzy. Surowa bryła i masywne kamienne mury doskonale pokazują obronny charakter średniowiecznych rotund.
Największym skarbem wnętrza są malowidła pokrywające centralny filar. Przedstawiają między innymi stworzenie Adama i Ewy, grzech pierworodny oraz wygnanie z raju. Przy kościele można również zobaczyć kamienie runiczne związane z wcześniejszą historią wyspy. Nylars jest spokojniejszy od popularnego Østerlars i zdecydowanie warto uwzględnić go podczas zwiedzania południowej części Bornholmu.
Olsker i Nyker – najwyższa i najmniejsza rotunda
Olsker Rundkirke, czyli kościół św. Olafa, znajduje się w północnej części wyspy, niedaleko Allinge. Jest najwyższym z czterech bornholmskich kościołów rotundowych. Jego smuklejsza sylwetka i położenie na wzniesieniu sprawiają, że wyróżnia się spośród pozostałych świątyń. Podobnie jak inne rotundy posiada kilka kondygnacji, a najwyższa z nich pełniła funkcję obronną.
Zupełnie inne wrażenie robi Nyker Rundkirke (Ny Kirke), najmniejsza z czterech rotund. Znajduje się niedaleko Rønne i mimo niewielkich rozmiarów kryje bardzo ciekawe wnętrze. Zachowały się tu średniowieczne malowidła, stara chrzcielnica oraz kamień runiczny. W kruchcie znajduje się także tablica przypominająca o ofiarach epidemii dżumy. To niewielki, kameralny kościół, który łatwo odwiedzić podczas podróży pomiędzy Rønne a północną częścią wyspy.
Więcej informacji
Wszystkie cztery rotundy można zobaczyć podczas jednego dnia, ale nie warto traktować ich jak punktów do szybkiego odhaczenia. Østerlars i Olsker leżą w północnej części wyspy, Nyker niedaleko Rønne, a Nylars na południu, dlatego trasa między nimi jest jednocześnie świetnym sposobem na poznanie różnych części Bornholmu.
Kościoły nadal pełnią funkcje sakralne, dlatego możliwość wejścia do wnętrza może być ograniczona podczas nabożeństw i uroczystości. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny zwiedzania. Szczególnie Østerlars jest popularną atrakcją turystyczną i w sezonie najlepiej odwiedzić go rano lub późnym popołudniem.
